Forum

Foto's van Brabant

Gemert

Hulp bij onderzoek

E-depot

Protest in Brabant

Tilburg

Scannen op verzoek

Toezicht

Archieven en Boeken

Verhalen

Gemeentebestuur Oss

Filmbeelden

Industrieel erfgoed

Mijn Plaats

Kranten en knipsels

Nieuwsbrief

Studiezaal bezoeken

Ons Brabant

Tweede Wereldoorlog

Rechtbanken

Nieuwsberichten BHIC

Doodsbriefjes

Hinderwetvergunningen

Mijn Stamboom

Kaarten en tekeningen

Over het BHIC

Brabantse Gesneuvelden

Relatiebeheer

Vliegvelden in Brabant

Bouwtekeningen

Bodemdossiers provincie

's-Hertogenbosch

Chat met een archivaris

Raad van Brabant

Mijn stamboom aanleggen

Ontheffingen waterschap

NCB/ZLTO Grave en Gassel

Notaris- en schepenakten

Popfestival Veghel, 1976

Religie & kerk in Brabant

Geheim register gevangenen

CARD SORTING · BHIC · 3 MAART 2026

Vijf doelgroepen lieten zien hoe ze bhic.nl zouden indelen

Dit is wat ze ons lieten zien over hoe bezoekers denken.

Vijf doelgroepen kregen zestig kaartjes en één opdracht: deel de website opnieuw in. Zeven patronen kwamen naar voren.

Bekijk de bevindingen

ONDERZOEKSOPZET

Hoe weet je of de menustructuur aansluit bij hoe bezoekers denken?

Met card sorting. Deelnemers krijgen kaarten met pagina's en functies, leggen ze in groepen en geven die groepen een naam. Wij lieten vijf groepjes van twee tot drie mensen hardop overleggen en samen tot consensus komen. Het gesprek daarover is voor de nieuwe navigatie net zo waardevol als de uitkomst.

Meer over de aanpak

Groepen

Deelnemers

Kaartjes

De deelnemers bepaalden zelf de groepen en de namen. Dat heet open card sorting: er is geen vooraf bepaalde structuur. De kaartset bevatte zestig kaarten die samen een dwarsdoorsnede van de website vormen, van navigatie-ingangen tot concrete content-voorbeelden, van hulpfuncties tot organisatie-informatie.

Bewust ingebouwd: meerdere kaarten van hetzelfde type (vier verhalen, drie foto's). Dat test of deelnemers op type clusteren ("Verhalen") of op thema verspreiden ("Tweede Wereldoorlog").

Elke groep kreeg ook opdrachtkaartjes: scenario's als "Ik zoek een krantenbericht over de bevrijding van Den Bosch in 1944, waar zou ik beginnen?" Die dwingen deelnemers hun eigen structuur te gebruiken en leggen bloot waar die structuur hapert.

Sturende termen als "Onderzoeken" en "Ontdekken" zijn bewust weggelaten. De analyse volgde twee sporen: eerst groep voor groep zonder hypotheses, daarna een vergelijkingsmatrix over alle groepen heen.

Een opvallend patroon

Wie het archief kent, sorteert op bron. Wie het niet kent, zoekt op verhaal

Geen enkele groep deelde dezelfde sorteerlogica. Maar het patroon is niet willekeurig: vertrouwdheid met het archief bepaalt hoe bezoekers navigeren.

Kent het archief

Sorteert op bronsoort
Herkent externe collecties
Denkt in juridische categorieen
Navigeert via structuur

Ambtenaren Archiefonderzoekers

Stamboomonderzoekers

Taakgericht werkproces

Verkent het archief

Zoekt op thema of verhaal
Denkt in plaatsen
Wil een slim zoekvak
Navigeert via verkenning

Incidentele bezoekers Verhalenlezers

Meer over dit patroon

De ambtenaren dachten in doelgroepen: voor wie is dit? De stamboomonderzoekers bouwden een compleet werkeiland van zeventien kaarten. De incidentele bezoekers sorteerden op informatiesoort. De verhalenlezers lieten alles draaien rond plaatsen en thema's. De archiefonderzoekers dachten in brontypen: beeld, drukwerk, juridisch, genealogisch.

Geen enkele groep reproduceerde de huidige tweedeling “Ontdekken” versus “Onderzoeken”. De twee groepen met de meeste domeinexpertise sorteerden het meest op brontype. De twee groepen met incidentele bezoekers leverden het meest uiteenlopende beeld op.

“Je hebt een soort van de sneeuwbalonderzoeker, die gaat een beetje leuk lopen wandelen door de website, en je hebt de gerichte zoeker.”
Marion, archivaris

Dit expertise-effect was niet als hypothese geformuleerd maar bleek de meest verstrekkende bevinding: één vaste navigatiestructuur kan niet beide soorten bezoekers tegelijk bedienen.

Brontype als fundament

De structuur die de meeste groepen bedient

We verwachtten dat bezoekers op thema zouden ordenen, of op plaats. Dat deden ze niet. In vier van vijf groepen legden ze foto's bij foto's, akten bij akten, verhalen bij verhalen. Geen universele logica, maar de logica die het breedst werkt.

In hoeveel groepen was deze logica dominant?

4/5 groepen

Brontype

Foto's bij foto's, akten bij akten, verhalen bij verhalen

1/5 groepen

Thema

Tweede Wereldoorlog, religie of erfgoed als ordening

1/5 groepen

Geografie

Plaats als ingang, maar niet als breed gedragen basis

Meer over brontype

We hadden verwacht dat bezoekers primair op thema zouden groeperen: Tweede Wereldoorlog bij elkaar, religie bij elkaar. Dat gebeurde niet. We hadden verwacht dat incidentele bezoekers primair geografisch zouden navigeren. Ook dat niet.

Brontype, de ordening op soort materiaal, is niet hoe iedereen denkt. Het is de structuur die de meeste groepen bedient. Dat maakt het de meest robuuste basis voor een hoofdnavigatie. Niet de enige ingang, wel het fundament.

Vier stabiele brontypeclusters kwamen terug: beeldmateriaal, drukwerk, juridisch-bestuurlijke bronnen en persoonsgebonden bronnen.

Zoeken als navigatie

Structuur helpt, maar zoeken is wat bezoekers het meest missen

De card sorting laat zien hoe bezoekers navigatie ordenen. Maar de terugkerende boodschap was: maak zoeken de primaire ingang. 21,5% van alle chatvragen bevestigt die behoefte.

12 resultaten in Archieven

8 resultaten in Beeldbank

3 resultaten in Kranten

Meer over zoeken als navigatiebehoefte

“Geen boomstructuur maar een groot slim zoekvak.”
Ward, incidentele bezoeker

“Ik wil een algemene zoekfunctie, net als Google, bovenin de pagina met filters.”
Maja, stamboomonderzoeker sinds 1992

“Bij heel veel archiefdiensten heb je gewoon een algemene zoekbalk en dan krijg je resultaten van: zoveel in de beeldbank, zoveel in de kranten, zoveel in de archieven.”
Tineke, incidentele bezoeker

Vier van vijf groepen voegden uit zichzelf een zoekfunctie toe als ontbrekende kaart. Niet als wensenlijstje, maar als fysieke toevoeging aan de sorteertafel. De weerstand tegen het hiërarchische model is op zichzelf een bevinding.

De deelnemers noemden concrete eisen: filters na het zoeken (brontype, periode, plaats, thema), wildcards voor ervaren gebruikers, tolerantie voor historische spelling (“Fabrijken, met lange ij”), en resultaten gegroepeerd per brontype. De chatanalyse versterkt het signaal: bouwtekeningen vormen 8,8% van alle chatvragen, met een navigatiesignaal van 42,9%. De informatie is er. De weg ernaartoe niet.

HET STAMBOOMEILAND

Stamboomonderzoek is een eiland. In alle vijf de groepen

Een patroon was universeel: in elke groep ontstond een apart cluster voor stamboomonderzoek (genealogie). De omvang varieerde, de naam verschilde, maar het eiland was er altijd. Hulpfuncties als "Chat met een archivaris" belandden binnen het cluster, niet bij de organisatie-informatie. Hulp is onderdeel van het werkproces.

In alle vijf de groepen

Stamboomonderzoek

Hulp is onderdeel van het werkproces.

Bronnen in het eiland

Mijn Stamboom

Geboorteakte Jan Janssen, 1823

Huwelijksakte Maria en Hendrik, 1950

Doodsbriefjes

Rechtbanken (strafvonnissen)

Geheim register gevangenen

Hulp in het werkproces

Hulp bij onderzoek

Chat met een archivaris

Wanneer worden akten openbaar?

Mijn stamboom aanleggen

Forum

Meer over dit patroon

De stamboomonderzoekers (groep twee) bouwden het grootste eiland: zeventien kaarten met subclusters voor "hoe doe ik?" en "waar zoek ik?". De ambtenaren (groep een) creëerden een cluster "Mijn Stamboom" met dezelfde tweedeling, hoewel zij zelf geen genealogen zijn. De archiefonderzoekers (groep vijf) creëerden het kleinste cluster: vijf kaarten.

De naamgeving is niet triviaal. Groep vier koos "stamboomonderzoek" boven "genealogie". Maja: "Genealogie schrikt heel veel mensen af." Groep vijf schreef beide termen op het label als compromis.

De chatanalyse versterkt het beeld: genealogische vragen vormen bijna vier op de tien chatvragen. Genealogen lopen niet vast op navigatie maar op complexiteit: welk archief heeft deze akte? Is hij openbaar? Het eiland moet niet alleen bronnen bieden maar ook ingebouwde hulp.

LABELING

Labels bepalen of bezoekers hun weg vinden

Bezoekers lezen andere dingen dan het BHIC bedoelt. E-depot roept vraagtekens op. Ons Brabant trekt alles naar zich toe of wordt afgewezen. Mijn Plaats belooft iets onduidelijks. Genealogie schrikt af. En de huidige hoofdindeling Ontdekken/Onderzoeken werd door geen enkele groep gereproduceerd.

“Dat zegt mij niks” Piet

“Is dat de toekomst?” Hans

“I don't care dat het papier of digitaal is” groep 5

“Ik vind dit geen makkelijke naam” Tineke

“Gewoon bij het BHIC” Hans

“Voor vakgenoten” Tineke

E-depot

“Alles met Brabant bij elkaar!” groep 4

“Het is te veel en dus niks” groep 5

“Die term stuurt” Ninke

“Klein groepje van drie kaarten” groep 3

Ons Brabant

“Mijn Plaats zegt mij niks” Tineke

“Is er nu een plaatskaart?” Tineke

“Niet helder wat je daarmee kunt” Tineke

“Een Bossenaar, die is puur lokaal geïnteresseerd” Hans

“Uiteindelijk komt het altijd bij een plaats uit, maar begin je daar?” Peter

Mijn Plaats

“Genealogie schrikt heel veel mensen af” Maja

“Stamboomonderzoek” groep 4

“Personen zoeken” Tineke, groep 3

“Genealogie/Stamboom” groep 5

“Bij mijn stamboom verwacht ik alleen puur mijn eigen gegevens” Tineke

Genealogie

“Ambtenaren dachten in doelgroepen, niet in acties” groep 1

“Stamboomonderzoekers dachten in geografie en werkdomein” groep 2

“Incidentele bezoekers dachten in informatietypen” groep 3

“Verhalenlezers dachten in plaatsen en thema's” groep 4

“Archiefonderzoekers dachten in bronsoorten” groep 5

Door geen enkele groep gereproduceerd.

Ontdekken / Onderzoeken

“Ambtenaren dachten in doelgroepen, niet in acties” groep 1

“Stamboomonderzoekers dachten in geografie en werkdomein” groep 2

“Incidentele bezoekers dachten in informatietypen” groep 3

“Verhalenlezers dachten in plaatsen en thema's” groep 4

“Archiefonderzoekers dachten in bronsoorten” groep 5

Door geen enkele groep gereproduceerd.

Ontdekken / Onderzoeken

Meer over labeling

Verwijder of hernoem: E-depot dient geen gebruikersfunctie. Toezicht en Relatiebeheer zijn professionele termen zonder publieke betekenis. Ons Brabant is polariserend en behoeft een duidelijke scope als het behouden blijft.

Voorkeurstermen: stamboomonderzoek boven genealogie, beeldbank of beeld en geluid voor audiovisueel materiaal. Verhalen versus Thema's is een interessante spanning: groep vijf herbenoemde Verhalen naar Thema's als functionele zoekingang, terwijl groep drie en vier het als clusternaam behielden. Dezelfde content kan twee functies vervullen. Professioneel jargon als synoniemen opnemen in de zoekfunctie, niet als navigatielabels tonen.

Zwerfkaarten

Sommige content hoort niet op één plek. Die hoort op vijf plekken

Sommige kaarten landden in vijf groepen op vijf totaal verschillende plekken. Dat zijn labels die meerdere ingangen nodig hebben, of labels die geen gebruikersfunctie dienen.

	Thema's	Collecties	Genealogie	Hulp	Specifieke	Grensgebied	Weet
E-depot
Ons Brabant
Archieven en Boeken
Notaris- en schepenakten
Kranten en knipsels

Meer over deze kaarten

E-depot belandde bij professionele dossiersoorten (groep een), bij Stad Den Bosch (groep twee), bij "Waar kan ik het vinden?" (groep drie), bij Studiezaal bezoeken (groep vier) en bij Over het BHIC (groep vijf).

Kranten en knipsels belandde bij thematisch/documentair (groep een), bij visueel materiaal (groep twee), losstaand (groep drie), bij Verhalen (groep vier) en bij drukwerk (groep vijf). Notaris- en schepenakten zit structureel tussen genealogie en recht: Marion noemde het "een tussenvlak", groep vijf bevestigde dat beide ingangen mogelijk moeten zijn.

Een krantenbericht over de bevrijding van Den Bosch in 1944 moet te vinden zijn via brontype (kranten), via thema (Tweede Wereldoorlog), via plaats (Den Bosch) en via een vrije zoekterm. Vijf groepen wezen vijf verschillende richtingen op bij precies dit scenario.

Het Brabant-loket

Bezoekers vertrouwen het BHIC als startpunt. Ook voor informatie die elders ligt

Alle vijf de groepen wezen bij scenario's naar externe bronnen. Het BHIC fungeert als informatiebalie voor heel Brabant.

Kaarten en tekeningen

Historische stadsplattegronden, bouwtekeningen en kaarten uit de Brabantse archieven.

Externe bestemmingen in het onderzoek

Ambtenaren

Archiefweb.nl

Stamboomonderzoekers

Stadsarchief Den Bosch

Incidentele bezoekers

Gemeente

Verhalenlezers

Kadaster

Archiefonderzoekers

Delpher

Meer over doorverwijzingen

Het bestemmingsplan-opdrachtkaartje was het enige scenario waar alle groepen unaniem waren: dit valt buiten de scope van het BHIC. Ambtenaren wezen naar Ruimtelijkeplannen.nl (inmiddels vervangen door het Omgevingsloket), incidentele bezoekers naar de gemeente, archiefonderzoekers naar Ruimtelijkeplannen.nl met de toevoeging dat het BHIC wel oudere bestemmingsplannen zou kunnen hebben.

Alle vijf groepen voegden bovendien zelf externe doorverwijzingen toe als ontbrekende kaarten: Ruimtelijkeplannen.nl, Delpher, Stadsarchief, gemeente, HisGIS, Kadaster. Actief doorverwijzen waar de eigen collectie ophoudt werkt beter dan bezoekers in stilte laten vastlopen.

Hulp & community

Hulp werkt het best op de plek waar de vraag ontstaat

Het BHIC heeft een actief forum waar bezoekers elkaar verder helpen. De vraag was: waar hoort die hulp thuis in de nieuwe structuur? Het antwoord van de groepen was duidelijk: op de plek waar de vraag ontstaat. Genealogen legden het forum bij het stamboomcluster, ambtenaren bij "voor overheden". Deelnemers kozen namen als "Onderzoekshulp" en "Waar kan ik het vinden?", nooit "Community". Hans noemde het forum een "vangnet, niet als bestemming."

bhic.nl/mijn-stamboom

Stamboomonderzoek

BHIC

Chat met BHIC over aktesOpenbaarheidsregelsZoektips voor je zoektocht

Andere onderzoekers

Oud handschrift in notarisaktenWaar begin ik bij een trouwakte?

bhic.nl/tweede-wereldoorlog

Thema's & bronnen

Tweede Wereldoorlog

BHIC

Vraag het BHIC over bronnenBeeldbank en krantenHulp bij bronkeuze

Forumdiscussies

Kranten gezocht over de bevrijding van Den Bosch (1944)Wie herkent deze foto van evacués uit 1944?

bhic.nl/voor-overheden

Voor overheden

BHIC

Chat met archivarisSelectielijsten & handleidingenHulp bij overbrenging

Vakgenoten

Vraag een vakgenootPraktijkvraag: snel een archiefstuk nodig

Meer over hulpplaatsing

Het forum wordt niet gezien als sociale hangplek, maar het is wel een community: een die je helpt. Bezoekers zien het als een plek waar mensen met kennis je kunnen bijstaan, niet als plek om rond te hangen. De enige uitzondering was groep vier, waar Han (BHIC-vrijwilliger) het forum als ontmoetingsplek zag. Maar Han is een actieve bijdrager, niet een typische bezoeker.

Bij het opdrachtkaartje over paleografie en oud handschrift (groep twee) kantelde het bijna: genealogen zagen het forum niet puur als hulpmiddel maar ook als kennisnetwerk. Het opdrachtkaartje belandde fysiek tussen twee clusters op tafel. Dat is het enige moment in alle groepen waar de grens tussen hulpmiddel en community vervaagt.

"Scannen op verzoek" belandde in alle vijf groepen in een servicecluster, nooit bij community. "Nieuwsbrief" belandde in vier van vijf groepen bij organisatie-informatie. Beide bevestigen het patroon: dienstverlening en communicatie horen bij de organisatie, niet bij een communitysectie.

Hypotheseverdicts

Vijf hypothesen getest. Drie bevestigd, twee weerlegd

Vijf aannames over hoe bezoekers bhic.nl ordenen, getoetst aan de kaartverdelingen van vijf doelgroepen.

H1 · Thema-dominantie

Bezoekers (vooral niet-experts) groeperen content primair op onderwerp en negeren het brontype-onderscheid.

WEERLEGD

Brontype bleek de leidende groepeerlogica. Alleen groep vier toonde een sterk thematisch patroon, mede gestuurd door het label "Ons Brabant". Het criterium "minstens drie van de vijf groepen clusteren thematisch" is niet gehaald.

H2 · Stamboom-eiland

Genealogen beschouwen stamboomonderzoek als een op zichzelf staand werkgebied met eigen hulpmiddelen en workflows.

BEVESTIGD

Het stamboom-eiland bestaat in alle vijf groepen. De omvang varieert van vijf tot zeventien kaarten. Hulpfuncties belandden binnen het cluster. Het label "stamboomonderzoek" is toegankelijker dan "genealogie".

H3 · E-depot integratie

De inhoud van het E-depot vormt voor bezoekers geen herkenbare categorie. De term is vakjargon.

BEVESTIGD

In geen enkele groep vormde het E-depot een eigen cluster. De materialen vlogen alle kanten op. De archiefonderzoekers: "I don't care dat het papier of digitaal is."

H4 · Lokale ingang

De incidentele bezoeker navigeert primair geografisch en pas in tweede instantie thematisch.

WEERLEGD

Geografische groepering komt voor, maar is niet primair. In groep vier was plaats het sterkste patroon, maar in groep drie was brontype leidend. Peter: "Uiteindelijk komt het altijd bij een plaats uit, maar begin je daar?"

H5 · Community als service

Bezoekers zien forum en chat als hulpmiddelen bij hun onderzoek, niet als sociale ontmoetingsplek.

BEVESTIGD

Chat en hulp-items belandden in alle groepen bij service of organisatie. Forum in vier van vijf groepen. Hulpfuncties werden contextueel gepositioneerd: bij het onderwerp waar de hulpbehoefte zit.

Hoe komen die aannames tot stand?

Deze vijf hypothesen kwamen niet uit de lucht vallen. Ze zijn het resultaat van gesprekken met het BHIC over hoe zij hun bezoekers kennen, aangevuld met de interpretaties die wij bij Linku op tafel legden. Stuk voor stuk weloverwogen aannames van mensen die het archief en zijn publiek goed kennen.

En toch werden er twee weerlegd. Dat is precies de waarde van gebruikersonderzoek: zelfs experts zitten er soms naast. Een expertreview of een UX-analyse put uit wat je al weet: een vijver die langzaam opdroogt. Card sorting vult die vijver weer met wat bezoekers écht doen, niet met wat wij denken dat ze doen.

Ontwerpimplicaties

Zeven gevolgen voor de nieuwe navigatie

De patronen uit de card sorting vertalen zich naar zeven concrete gevolgen.

01 · Ontwerpimplicatie

Meerdere ingangen, geen universele hiërarchie

Brontype als primaire structuur, thema/plaats en stamboomonderzoek als secundaire ingangen

Vier brontypeclusters kwamen het meest stabiel terug: beeldmateriaal, drukwerk, juridisch-bestuurlijke bronnen en persoonsgebonden bronnen. De huidige splitsing "Ontdekken" versus "Onderzoeken" sluit niet aan bij het mentale model van de bezoekers. Thema's als verkennende ingang op de homepage, plaatsen als aggregator per locatie.

02 · Ontwerpimplicatie

Zoeken als hoogste prioriteit

Prominent op elke pagina, met filters, synoniemen en spellingstolerantie

Zoekresultaten gegroepeerd per brontype, bronnen uit alle systemen (inclusief E-depot) naadloos geintegreerd. Waarschijnlijk nog urgenter voor de groep die niet aan de card sorting deelnam: de bezoeker met haast en weinig archiefkennis.

03 · Ontwerpimplicatie

Labels die werken

Publieksgerichte termen als primaire labels, professionele termen als synoniemen

"E-depot" kan weg als publiek label. "Archieven en Boeken" klopt niet als combinatie. "Stamboomonderzoek" boven "genealogie". Professionele termen als synoniemen in de zoekfunctie.

04 · Ontwerpimplicatie

Polyhiërarchische navigatie

Elke bron bereikbaar via brontype, thema, plaats en periode

Kruisverwijzingen tussen secties: een notarisakte zichtbaar in het stamboomcluster en in het juridische domein. De zoekfunctie als centraal mechanisme.

05 · Ontwerpimplicatie

Professioneel domein apart

Beschikbaar maar niet in de publieke navigatie

Een afgebakende sectie "Voor overheden" met handleidingen, selectielijsten, modeldocumenten, overbrengingsprotocollen en informatie over toezicht. Vijf contenttypen die los staan van de publiekscontent.

06 · Ontwerpimplicatie

Actief doorverwijzen

Het BHIC als Brabant-loket: verwijzen waar content buiten de eigen collectie valt

Actieve verwijzingen op de plekken waar de scope van het BHIC ophoudt. "Dit valt buiten onze collectie, maar u kunt terecht bij..." is beter dan stilte.

07 · Ontwerpimplicatie

Community en delen

Forum als hulpmiddel, niet als sociale bestemming. Bijdragen als zichtbaar pad.

Forum positioneren als "hulp bij onderzoek". Hulpfuncties zowel centraal als contextueel beschikbaar. Een deelfunctie presenteren als "bijdragen aan het archief".

Afsluiter

Van zestig kaartjes op tafel naar een navigatie die werkt

Vijf doelgroepen hebben laten zien wat werkt en wat niet. De zeven gevolgen hierboven vormen het vertrekpunt voor de nieuwe navigatie van bhic.nl.

bhic.nl

Zoeken

Werken aan jullie navigatie?

Herken je deze patronen in jouw organisatie? Of zie je kansen die we moeten meenemen?

Neem contact op →